Các nhà kinh tế học đưa ra khái niệm “lời nguyền tài nguyên” (resource curse) để lý giải cho hiện tượng trên. Lời nguyền tài nguyên đã phản ánh ba khía cạnh: gia tăng tỷ giá hối đoái, bất ổn về giá cả thị trường và các ảnh hưởng tiêu cực đối với tình hình chính trị. Thứ nhất, nguồn thu đột biến từ xuất khẩu dầu mỏ và khoáng sản làm tăng giá trị đồng nội tệ. Việc tăng tỷ giá hối đoái sẽ làm giảm tính cạnh tranh của các sản phẩm phi khoáng sản như dịch vụ, sản phẩm nông nghiệp, công nghiệp phi khoáng. Thứ hai, ngành công nghiệp khai thác có thể có lợi thế cạnh tranh hơn so với nông nghiệp, công nghiệp chế biến, v.v. về vốn đầu tư và thu hút lao động. Kết hợp với nhau, hai hiện tượng này gây ảnh hưởng tiêu cực đến sự phát triển kinh tế chung của quốc gia. Bên cạnh đó, khai thác khoáng sản và dầu mỏ là một trong những ngành công nghiệp mang lại nhiều lợi nhuận. Điều này được xem là nguyên nhân của nhiều tệ nạn như tranh chấp quyền lực, tham nhũng và xung đột xã hội.

Việc sử dụng và quản lý hiệu quả nguồn thu từ hoạt động khai thác là điểm mấu chốt để hạn chế các tác động tiêu cực đối với kinh tế – xã hội. Khi được quản lý tốt, thu nhập ngoại tệ và thuế từ ngành khai thác có thể là động lực để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế toàn diện và là nguồn tài chính hỗ trợ cho nhiều chương trình phúc lợi xã hội. Điều này có thể thấy ở các nước như Chile, Mexico, Peru và Nam Phi. Ngược lại, chính sách quản lý kém sẽ dẫn đến nhiều vấn đề về kinh tế, chính trị như trên đã đề cập. Mỗi quốc gia có phương thức quản lý và sử dụng nguồn thu từ tài nguyên khác nhau. Nhìn chung, các chính sách này có những tương đồng về cơ sở lý luận nhưng cũng có nhiều khác biệt về mức độ và phương thức phân bổ.

Việt Nam là một trong những nước giàu tài nguyên khoáng sản. Theo số liệu khảo sát, Việt Nam hiện có khoảng 60 loại khoáng sản khác nhau với khoảng 5000 điểm mỏ. Trong những năm gần đây, chính phủ có chính sách khuyến khích phát triển ngành công nghiệp khai khoáng nhằm tăng nguồn thu phục vụ phát triển kinh tế xã hội và xóa đói giảm nghèo. Số liệu thống kê trong những năm vừa qua cho thấy ngành công nghiệp khoáng sản đã đóng góp từ 5% đến 8% tổng GDP của cả nước.

Bên cạnh đó, nguồn thu từ dầu thô chiếm tỉ trọng khá lớn trong tổng thu ngân sách nhà nước. Trong giai đoạn từ năm 2000 đến 2007, dầu thô chiếm từ hơn 21% (năm 2002) đến gần 30% (năm 2006) thu ngân sách. Trong đó, chủ yếu thu về từ xuất khẩu dầu thô.

Nguồn số liệu: Tổng cục Thống kê

Chính phủ Việt Nam đã và đang dành nhiều sự quan tâm cho việc đổi mới hệ thống quản lý hoạt động khai thác tài nguyên và phương thức sử dụng nguồn thu từ tài nguyên. Điều này thể hiện trong dự thảo luật khoáng sản sửa đổi do Bộ Tài nguyên và Môi trường chủ trì và dự kiến được Quốc hội thông qua trong năm 2010. Dự thảo luật khoáng sản cũng đã đề cập đến nhiều vấn đề như tài chính khoáng sản, quản lý và phân bổ nguồn thu từ khoáng sản cũng như các vấn đề về phân cấp, phân quyền.

Nhận thức được tầm quan trọng của khía cạnh quản lý và phân bổ nguồn thu từ ngành công nghiệp khai thác, Trung tâm Con người và Thiên nhiên tiến hành biên dịch và giới thiệu ấn phẩm “Phân bổ nguồn thu từ ngành công nghiệp khai thác ở cấp địa phương – kinh nghiệm từ bảy quốc gia giàu tài nguyên” từ nguyên bản tiếng Anh do Viện Giám sát Nguồn thu (Revenue Watch Institute – RWI) xuất bản. Nội dung ấn phẩm trình bày những phân tích so sánh quy định pháp luật về phân bổ nguồn thu từ ngành công nghiệp khai thác ở các cấp chính quyền khác nhau tại bảy nước giàu tài nguyên. Các nước được chọn làm đối tượng nghiên cứu là những quốc gia có nguồn thu thấp và trung bình, thuộc ba khu vực với mức độ phụ thuộc tài chính vào nguồn thu từ ngành công nghiệp khai thác khác nhau.

Hy vọng ấn phẩm này sẽ cung cấp cho bạn đọc nói chung, các nhà nghiên cứu và hoạch định chính sách nói riêng, thêm thông tin và kinh nghiệm từ một số quốc gia trong vấn đề quản lý nguồn thu từ khai thác tài nguyên. Qua đó, Việt Nam có thể học hỏi và rút ra những bài học để hoàn thiện chính sách, luật pháp nhằm quản lý tốt hơn nguồn vốn quý giá do thiên nhiên ban tặng.

• Tải toàn văn ấn phẩm tiếng Việt (File PDF, 4,43 MB)
  
• Nguyên bản ấn phẩm tiếng Anh (trên website của RWI)
  

Là một tổ chức hoạt động trong lĩnh vực bảo tồn thiên nhiên, Trung tâm Con người và Thiên nhiên quan tâm đến hành vi và cách ứng xử của các cá nhân và cộng đồng đối với môi trường, tài nguyên thiên nhiên mà họ sinh sống. Quá trình tiếp nhận, thích ứng và thay đổi văn hóa của mỗi cộng đồng có ý nghĩa rất quan trọng đối với việc tìm ra giải pháp thích hợp để bảo vệ và giữ gìn nguồn tài nguyên thiên nhiên.

Thi bắn nỏ tại Lễ hội Tết 2010 ở xã Pà Cò (Mai Châu, Hòa Bình). Ảnh: PanNature.

Trong khuôn khổ dự án “Thí điểm tiếp cận thị trường tổng hợp nhằm hỗ trợ công tác bảo tồn thiên nhiên: Nâng cao đời sống cộng đồng vùng đệm để giảm thiều tác động lên tài nguyên thiên nhiên tại Khu bảo tồn thiên nhiên Hang Kia – Pà Cò, tỉnh Hòa Bình” do Quỹ Blue Moon (Hoa Kỳ) tài trợ, Trung tâm Con người và Thiên nhiên đã phối hợp với các nhà nghiên cứu thực hiện 2 chuyên đề về văn hóa cộng đồng người Mông và mối quan hệ với tài nguyên thiên nhiên ở địa bàn dự án.

• Báo cáo "Biến đổi văn hóa và phát triển: Khảo cứu ban đầu ở cộng đồng người Mông tại Hòa Bình" (File PDF, 1,84 MB)
  

• Báo cáo "Nghiên cứu tri thức bản địa trong bảo vệ rừng của người Mông tại Khu BTTN Hang Kia – Pà Cò, tỉnh Hòa Bình" (File PDF, 5,64 MB)
  

Trung tâm Con người và Thiên nhiên xin chân thành cảm ơn các tác giả và những người đã tham gia vào các nghiên cứu này. Hy vọng, những phát hiện và đánh giá từ các nghiên cứu nhỏ này sẽ tăng cường thêm hiểu biết chung về thay đổi văn hóa, những tác động lên quá trình phát triển, cũng như ứng xử của cộng đồng người Mông đối với thiên nhiên.

Việt Nam đã ban hành Chương trình Mục tiêu Quốc gia Ứng phó với BĐKH  nhằm thống nhất chỉ đạo các giải pháp ứng phó tại Việt Nam trước mắt và lâu dài. Những tư duy mới về mất chỗ ở và di dân do tác động môi trường và BĐKH cần được xem như là những dòng chính trong chính sách và can thiệp giảm thiểu và ứng phó của Việt Nam và các nước trong khu vực.

Nhận thức được ý nghĩa của vấn đề mất nơi ở và di dân, đặc biệt đối với các cộng đồng nghèo do tác động của BĐKH, Trung tâm Con người và Thiên nhiên (PanNature) tiến hành biên dịch và giới thiệu với bạn đọc ấn phẩm “Tìm kiếm nơi trú ẩn: Ảnh hưởng của biến đổi khí hậu lên tình trạng di cư và mất chỗ ở của con người”. Tài liệu này kết quả nghiên cứu mới do Tổ chức CARE Quốc tế chủ trì thực hiện trên toàn cầu, cung cấp những thông tin, hiểu biết thực tế cho công chúng và các nhà hoạch định chính sách về một khía cạnh quan trọng của tác động BĐKH lên đời sống con người.

Bản tiếng Việt của ấn phẩm này được thực hiện trong khuôn khổ các hoạt động của dự án “Tăng cường năng lực giám sát chính sách và pháp luật môi trường Việt Nam, 2008-2010”do Quỹ Ford (Hoa Kỳ) tài trợ. Tải bản tiếng Việt: PDF, 12MB

Báo cáo nguyên bản tiếng Anh từ website của tổ chức CARE: "In Search of Shelter: Mapping the Effects of Climate Change on Human Migration and Displacement"

Trung tâm Con người và Thiên nhiên xin chân thành cảm ơn Tổ chức CARE đã cho phép chúng tôi dịch và giới thiệu bản báo cáo này đến với độc giả.

Bài viết này nhấn mạnh mối quan hệ tương tác giữa hoạt động khai thác khoáng sản, khai thác gỗ và khai thác tài nguyên nước ở khu vực Nam Á và Đông Nam Á. Nhận thức về các mối quan hệ nói trên là hết sức cần thiết nhằm giải quyết việc quản lý kém hiệu quả và khai thác tài nguyên không bền vững, dẫn tới việc suy thoái môi trường, thiên tai, mất sinh kế, bất ổn chính trị và xung đột xã hội. Những năm gần đây, nhận thức về mối quan hệ phụ thuộc lẫn nhau giữa các nguồn tài nguyên quan trọng ở Châu Á ngày càng cao. Về mặt hoạch định chính sách, cách tiếp cận mang tính tổng thể – hiểu rõ những mối quan hệ giữa các nguồn tài nguyên khác nhau này – mang tính quan trọng đặc biệt trong việc đảm bảo sự bền vững của tất cả các nguồn tài nguyên.

Tác giả: Junko Kobayashi, Trung tâm Henry Stimson, Hoa Kỳ (2009). Trung tâm Con người và Thiên nhiên biên dịch và giới thiệu. Tải bản dịch tiếng Việt ở đây (File PDF, 201 KB).

Nguyên bản tiếng Anh: “Making the Connections: Water, Forests, and Minerals Exploitation in South and Southeast Asia” – một chương trong cuốn Exploiting Natural Resources: Growth, Instability, and Conflict in the Middle East and Asia do Cronin và Pandya biên tập (Stimson Center, 2009). Tải nguyên bản tiếng Anh tại đây.

Trung tâm Con người và Thiên nhiên xin cảm ơn Trung tâm Henry Stimson đã cho phép chúng tôi sử dụng bản quyền để dịch sang tiếng  Việt và giới thiệu đến độc giả Việt  Nam.

Trung tâm Con người và Thiên nhiên biên dịch và tổng hợp từ tài liệu của Tổ chức Bảo tồn Quốc tế (Conservation International). Tiêu đề bản tiếng Anh: Conservation Agreements: Model, Design and Implementation.  Xuất bản tháng  10/2007. Tải toàn văn bản dịch tại đây (File PDF, 343KB).

• Ô nhiễm công nghiệp và sức khỏe cộng đồng
• Phát triển thủy điện – Tiềm năng và các vấn đề môi trường, xã hội
• Di dân tự do và tác động lên tài nguyên thiên nhiên
• Rừng ngập mặn, sinh kế và hệ quả môi trường – xã hội từ nuôi trồng thủy sản

Qua những chuyến điền dã này, nhiều vấn đề về quy hoạch, quản lý môi trường, quản trị tài nguyên thiên nhiên đã được đề cập, trao đổi với các cơ quan liên quan, cộng đồng, doanh nghiệp, v.v. Một loạt các bài viết, phóng sự đã được đăng tải trên các cơ quan thông tin đại chúng và trên trang thông tin ThienNhien.Net của Trung tâm Con người và Thiên nhiên. Trong ấn phẩm này, chúng tôi chọn lọc một số bài viết đã đăng tải sau các chuyến điền dã, sắp xếp theo từng chủ đề nêu trên. Phải khẳng định rằng những bài viết này chưa thể đề cập hết các khía cạnh khác nhau của vấn đề, hoặc có thể đưa ra được những phân tích, kết luận thấu đáo. Bản chất của các điều tra, điền dã báo chí chủ yếu khai thác vấn đề ở bề nổi và diện rộng hơn là nghiên cứu khoa học dựa trên cơ sở các phương pháp và số liệu đầy đủ. Mỗi chủ đề của cuốn sách gồm 3 phần chính: Phần giới thiệu tổng quan: Tóm lược thông tin và đưa ra những bàn luận chính liên quan đến chủ đề. Những số liệu và thông tin đưa ra ở đây dựa trên những nguồn thông tin sẵn có, đã công bố bởi các cơ quan, tổ chức có liên quan. Dành cho nhà báo: Giới thiệu một số tài liệu có thể tham khảo, một số thuật ngữ liên quan và các nguồn tham khảo trực tuyến. Chúng tôi cố gắng giới thiệu những nguồn thông tin có thể tiếp cận được bằng công cụ Internet để thuận tiện cho các nhà báo tra cứu. Với các tài liệu trực tuyến có địa chỉ Internet quá dài, chúng tôi sử dụng dịch vụ rút gọn đường dẫn (http://www.tinyurl.com) để việc truy cập được tiện lợi và chính xác hơn. Việc rút gọn đường dẫn không thay đổi nội dung thông tin cũng như địa chỉ gốc. Khi truy cập, trình duyệt sẽ điều hướng sang địa chỉ đúng của tài liệu. Các bài viết: Tập hợp một số bài viết từ các chuyến điền dã của các nhà báo đã được đăng tải trên trang thông tin ThienNhien.Net. Tiêu đề của một số bài viết đã được biên tập lại để phù hợp hơn với tổng thể ấn phẩm. Chúng tôi hy vọng ấn phẩm này sẽ mang lại cho những người quan tâm những ý tưởng và góc nhìn mới về các vấn đề môi trường. Từ đó, hy vọng sẽ có thêm nhiều tìm hiểu, nghiên cứu sâu hơn, đa chiều hơn về những khía cạnh quy hoạch môi trường và quản trị tài nguyên mà chúng tôi bước đầu đề cập trong ấn phẩm. Bản in do Nhà xuất bản Văn hóa Thông tin ấn hành. Các tổ chức và cá nhân có nhu cầu bản in xin liên hệ chị Nguyễn Huyền Trang theo số điện thoại và email tại đây. Bản điện tử của ấn phẩm có thể tải về tại đây >>

Sách giới thiệu nhiều bức ảnh đẹp chọn từ bộ sưu tập trên 300 ảnh về loài sếu của nghệ sĩ nhiếp ảnh Minh Lộc kỳ công thực hiện trong 10 năm qua. Minh Lộc là người đã có 3 giải thưởng nhiếp ảnh quốc tế và được nhận kỷ lục Người chụp ảnh sếu nhiều nhất do Trung tâm Kỷ lục Việt Nam tặng năm 2005. Cuốn sách giúp cho những người yêu thiên nhiên cơ hội tìm hiểu nhiều điều thú thị về loài chim quý nói trên.

• Hài hòa cho mục tiêu phát triển lâu bền (Trang 1)
• Người tiếp lửa cho các thế hệ bảo tồn ở Việt Nam (Trang 2-3)
• Giáo dục môi trường trải nghiệm – Hướng đi mới cho giáo dục môi trường (Trang 3-4)
• Giảm áp lực lên tài nguyên thông qua tiếp cận thị trường (Trang 5-6)
• Phát triển nguồn tài liệu cho bảo tồn thiên nhiên (Trang 9)

Download bản tin đầy đủ (PDF, 940KB)