Theo đề nghị của Ban soạn thảo, Trung tâm Con người và Thiên nhiên đã gửi một số ý kiến phân tích và đóng góp vào Dự thảo Quyết định về việc thực hiện thí điểm cơ chế chia sẻ trách nhiệm và  các nguồn lợi trong quản lý, bảo vệ và phát triển rừng đặc dụng trên cơ sở những kinh nghiệm và bài học tích lũy được từ các dự án, nghiên cứu của tổ chức.

Thí điểm Cơ chế chia sẻ trách nhiệm và các nguồn lợi trong quản lý, bảo vệ và phát triển rừng đặc dụng được đề xuất nhằm "tìm ra một giải pháp có hiệu quả cho việc quản lý, bảo tồn rừng đặc dụng thông qua việc hình thành cơ chia sẻ lợi ích, theo đó mở rộng khả năng tiếp cận tài nguyên rừng cho cá nhân, cộng đồng trong Rừng đặc dụng và vùng đệm mà sinh kế phụ thuộc vào tài nguyên rừng, nâng cao động lực và trách nhiệm của họ trong việc bảo tồn và phát triển Rừng đặc dụng, từng bước thực hiện xã hội hóa hoạt động quản lý và bảo vệ rừng và đa dạng sinh học".

Nếu không có chính sách hợp lý để cộng đồng tham gia quản lý, bảo vệ rừng đặc dụng thì những khẩu hiệu tuyên truyền khó có thể mang lại tác dụng như mong muốn. Ảnh: PanNature.

Cơ chế này được đề xuất thực hiện thí điểm tại 5 khu rừng đặc dụng bao gồm: VQG Bạch Mã (Thừa Thiên Huế – Quảng Nam), VQG Núi Chúa (Ninh Thuận), VQG Lò Gò Xa Mát (Tây Ninh), Khu bảo tồn loài và sinh cảnh Mù Căng Chải (Yên Bái) và Khu BTTN Xuân Liên (Thanh Hóa)

PanNature đề xuất việc chia sẻ lợi ích chỉ nên áp dụng đối với các tài nguyên dưới dạng phi hiện vật như: các dịch vụ môi trường, chứng chỉ các-bon và du lịch sinh thái, để giảm những rủi ro không đáng có của việc khai khác do không thể kiểm soát được.

Tuy nhiên, về lâu dài, để giải quyết được những sức ép lên tài nguyên RĐD do sinh kế của cộng đồng địa phương, Nhà nước có thể phải tính đến phương án dành ngân sách công để đầu tư kinh phí, biến việc “quản lý, bảo vệ rừng” trở thành một nghề có thu nhập trong xã hội, đảm bảo sinh kế cho người dân giữ rừng, thay vì chỉ áp dụng các cơ chế hỗ trợ và giao khoán bảo vệ như hiện nay.

Tài liệu dưới đây bao gồm các phân tích, nhận xét, góp ý chi tiết của Trung tâm cho bản dự thảo Quyết định:

• Toàn văn công văn góp ý cho Dự thảo
  
• Dự thảo lần 4 của Quyết định về việc thực hiện thí điểm cơ chế chia sẻ trách nhiệm và các nguồn lợi trong quản lý, bảo vệ và phát triển Rừng đặc dụng

Qua việc công khai lấy ý kiến đóng góp rộng rãi cho dự thảo Luật Thuế môi trường, hy vọng Chính phủ và Quốc hội sẽ có thêm nhiều cơ sở để cân nhắc khi thảo luận và quyết định việc thông qua dự thảo.

Phát triển công nghiệp khó tránh khỏi tác động tiêu cực lên môi trường. Ảnh: PanNature.

Về bản chất, thuế môi trường được xem là một công cụ kinh tế trong quản lý môi trường, thực hiện theo nguyên tắc người gây ô nhiễm phải trả tiền, và được áp dụng với hai mục tiêu chính: (1) tạo nguồn thu, tăng ngân sách quốc gia; và (2) thay đổi hành vi của con người theo hướng có lợi cho môi trường. Tùy theo hoàn cảnh và yêu cầu cụ thể của mỗi quốc gia mà công cụ này được thiết kế để nhấn mạnh vào mục tiêu thứ nhất hoặc thứ hai.

Theo nội dung của dự thảo Luật thuế môi trường cũng như các mục tiêu của dự thảo luật được trình bày trong bản thuyết minh chi tiết, dường như mục tiêu thay đổi hành vi có lợi cho môi trường được nhất mạnh hơn. Tuy nhiên, với cách tính thuế dựa trên việc xác định số lượng hàng hóa (xem Chương 2 của dự thảo Luật thuế môi trường) thì có thể thấy rằng mục tiêu tăng ngân sách có thể đảm bảo nhưng mục tiêu bảo vệ môi trường (BVMT) thì cần phải xem xét lại. Phương thức tính thuế áp dụng cho sản phẩm hiện tại không thể khuyến khích được người sản xuất và tiêu dùng hướng tới sử dụng và ứng dụng các công nghệ sạch hơn cho quá trình sản xuất.

Về khía cạnh tăng nguồn thu cho sự nghiệp bảo vệ môi trường, bản thuyết minh chi tiết về dự án Luật thuế môi trường ghi rõ khoản thu từ phí BVMT hiện nay không đáng kể (trang 1). Bản thuyết minh dẫn chứng Chính phủ báo cáo tổng số thu các loại phí môi trường (kể cả xăng dầu) năm 2008 là 10.224 tỷ đồng, và hàng năm Nhà nước dành 1% tổng chi ngân sách nhà nước để chi sự nghiệp BVMT. Tuy nhiên, trên thực tế, nguồn thu từ môi trường hiện nay nhiều hơn so với nguồn chi cho sự nghiệp môi trường trên cả nước. Trong khi đó cách hiểu về thế nào là chi cho sự nghiệp BVMT còn rất khác nhau con số báo cáo về 1% chưa chắc chắn phản ánh đúng  thực tế. Nhiều địa phương có phản ánh rằng kinh phí như vậy còn quá ít ỏi.  Hơn nữa theo chủ trương của Chính phủ, số chi này phải tăng dần theo điều kiện phát triển kinh tế xã hội. Vì vậy chú trọng tăng nguồn thu cho sự nghiệp BVMT mà không đưa ra giải pháp cụ thể để tăng ngân sách cho BVMT là chưa đầy đủ.

Thay mặt các chuyên gia và thành viên Mạng lưới Môi trường Việt Nam, Trung tâm Con người và Thiên nhiên đã gửi bản góp ý này cho Ủy ban Tài chính – Ngân sách của Quốc hội, cũng như chia sẻ với các cá nhân, tổ chức có cùng mối quan tâm.

• Chi tiết nội dung góp ý, xin tải về từ đây >> (File PDF, 6.122 KB)
  
• Chi tiết về Dự thảo Luật Thuế môi trường và các văn bản liên quan >>
  
• Tham khảo: Thuế các-bon: Giải pháp chống biến đổi khí hậu
  

Các nhà kinh tế học đưa ra khái niệm “lời nguyền tài nguyên” (resource curse) để lý giải cho hiện tượng trên. Lời nguyền tài nguyên đã phản ánh ba khía cạnh: gia tăng tỷ giá hối đoái, bất ổn về giá cả thị trường và các ảnh hưởng tiêu cực đối với tình hình chính trị. Thứ nhất, nguồn thu đột biến từ xuất khẩu dầu mỏ và khoáng sản làm tăng giá trị đồng nội tệ. Việc tăng tỷ giá hối đoái sẽ làm giảm tính cạnh tranh của các sản phẩm phi khoáng sản như dịch vụ, sản phẩm nông nghiệp, công nghiệp phi khoáng. Thứ hai, ngành công nghiệp khai thác có thể có lợi thế cạnh tranh hơn so với nông nghiệp, công nghiệp chế biến, v.v. về vốn đầu tư và thu hút lao động. Kết hợp với nhau, hai hiện tượng này gây ảnh hưởng tiêu cực đến sự phát triển kinh tế chung của quốc gia. Bên cạnh đó, khai thác khoáng sản và dầu mỏ là một trong những ngành công nghiệp mang lại nhiều lợi nhuận. Điều này được xem là nguyên nhân của nhiều tệ nạn như tranh chấp quyền lực, tham nhũng và xung đột xã hội.

Việc sử dụng và quản lý hiệu quả nguồn thu từ hoạt động khai thác là điểm mấu chốt để hạn chế các tác động tiêu cực đối với kinh tế – xã hội. Khi được quản lý tốt, thu nhập ngoại tệ và thuế từ ngành khai thác có thể là động lực để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế toàn diện và là nguồn tài chính hỗ trợ cho nhiều chương trình phúc lợi xã hội. Điều này có thể thấy ở các nước như Chile, Mexico, Peru và Nam Phi. Ngược lại, chính sách quản lý kém sẽ dẫn đến nhiều vấn đề về kinh tế, chính trị như trên đã đề cập. Mỗi quốc gia có phương thức quản lý và sử dụng nguồn thu từ tài nguyên khác nhau. Nhìn chung, các chính sách này có những tương đồng về cơ sở lý luận nhưng cũng có nhiều khác biệt về mức độ và phương thức phân bổ.

Việt Nam là một trong những nước giàu tài nguyên khoáng sản. Theo số liệu khảo sát, Việt Nam hiện có khoảng 60 loại khoáng sản khác nhau với khoảng 5000 điểm mỏ. Trong những năm gần đây, chính phủ có chính sách khuyến khích phát triển ngành công nghiệp khai khoáng nhằm tăng nguồn thu phục vụ phát triển kinh tế xã hội và xóa đói giảm nghèo. Số liệu thống kê trong những năm vừa qua cho thấy ngành công nghiệp khoáng sản đã đóng góp từ 5% đến 8% tổng GDP của cả nước.

Bên cạnh đó, nguồn thu từ dầu thô chiếm tỉ trọng khá lớn trong tổng thu ngân sách nhà nước. Trong giai đoạn từ năm 2000 đến 2007, dầu thô chiếm từ hơn 21% (năm 2002) đến gần 30% (năm 2006) thu ngân sách. Trong đó, chủ yếu thu về từ xuất khẩu dầu thô.

Nguồn số liệu: Tổng cục Thống kê

Chính phủ Việt Nam đã và đang dành nhiều sự quan tâm cho việc đổi mới hệ thống quản lý hoạt động khai thác tài nguyên và phương thức sử dụng nguồn thu từ tài nguyên. Điều này thể hiện trong dự thảo luật khoáng sản sửa đổi do Bộ Tài nguyên và Môi trường chủ trì và dự kiến được Quốc hội thông qua trong năm 2010. Dự thảo luật khoáng sản cũng đã đề cập đến nhiều vấn đề như tài chính khoáng sản, quản lý và phân bổ nguồn thu từ khoáng sản cũng như các vấn đề về phân cấp, phân quyền.

Nhận thức được tầm quan trọng của khía cạnh quản lý và phân bổ nguồn thu từ ngành công nghiệp khai thác, Trung tâm Con người và Thiên nhiên tiến hành biên dịch và giới thiệu ấn phẩm “Phân bổ nguồn thu từ ngành công nghiệp khai thác ở cấp địa phương – kinh nghiệm từ bảy quốc gia giàu tài nguyên” từ nguyên bản tiếng Anh do Viện Giám sát Nguồn thu (Revenue Watch Institute – RWI) xuất bản. Nội dung ấn phẩm trình bày những phân tích so sánh quy định pháp luật về phân bổ nguồn thu từ ngành công nghiệp khai thác ở các cấp chính quyền khác nhau tại bảy nước giàu tài nguyên. Các nước được chọn làm đối tượng nghiên cứu là những quốc gia có nguồn thu thấp và trung bình, thuộc ba khu vực với mức độ phụ thuộc tài chính vào nguồn thu từ ngành công nghiệp khai thác khác nhau.

Hy vọng ấn phẩm này sẽ cung cấp cho bạn đọc nói chung, các nhà nghiên cứu và hoạch định chính sách nói riêng, thêm thông tin và kinh nghiệm từ một số quốc gia trong vấn đề quản lý nguồn thu từ khai thác tài nguyên. Qua đó, Việt Nam có thể học hỏi và rút ra những bài học để hoàn thiện chính sách, luật pháp nhằm quản lý tốt hơn nguồn vốn quý giá do thiên nhiên ban tặng.

• Tải toàn văn ấn phẩm tiếng Việt (File PDF, 4,43 MB)
  
• Nguyên bản ấn phẩm tiếng Anh (trên website của RWI)
  

Từ khâu xây dựng đề cương môn học…

Trên thực tế, “Phân tích chính sách môi trường” không phải là khái niệm hoàn toàn mới trong đào tạo bậc đại học bởi đã được đề cập trong chương trình đào tạo của một số trường. Tuy nhiên, do chưa được tách riêng thành môn học chính thức nên "Phân tích chính sách môi trường" còn là khoảng trống kiến thức đối với nhiều sinh viên theo học các chuyên ngành hoạch định chính sách và quản lý môi trường.

Một cuộc điều tra nhanh về hiểu biết của sinh viên chuyên ngành môi trường và quản lý tài nguyên sắp ra trường đối với các chính sách hiện hành về môi trường do PanNature thực hiện tại 4 trường đại học: Khoa học tự nhiên, Bách Khoa, Kinh tế Quốc dân và Nông nghiệp I cho kết quả khá "thú vị". Có đến 50% sinh viên số sinh viên khi được hỏi trả lời sai về cơ quan chịu trách nhiệm phê chuẩn và ban hành các luật trong lĩnh vực môi trường và tài nguyên ở Việt Nam; gần 35% sinh viên trả lời sai về Cơ quan có trách nhiệm thống nhất Quản lý nhà nước về bảo vệ môi trường trong toàn quốc; hơn 26% sinh viên trả lời sai về các luật thuộc lĩnh vực luật pháp về môi trường và tài nguyên của Việt Nam; hơn 73% sinh viên trả lời sai về thời gian ban hành Chương trình Mục tiêu quốc gia về Ứng phó với biến đổi khí hậu. Mức độ hiểu biết về các quy định đánh giá tác động môi trường của Việt Nam trong các bạn sinh viên cũng còn nhiều hạn chế…

Kết quả điều tra sơ bộ nêu trên đã phản ánh phần nào tính đúng đắn và tầm quan trọng của việc đào tạo, giảng dạy phân tích chính sách môi trường tại Việt Nam.

Xuất phát từ nhu cầu thực tiễn đó, ngày 21/4, Khoa Môi trường và Đô thị, Trường Đại học Kinh tế Quốc dân đã phối hợp cùng Trung tâm Con người và Thiên nhiên (PanNature) tổ chức buổi Tọa đàm về Phân tích chính sách môi trường, nhằm giới thiệu và tham vấn ý kiến của các chuyên gia, các nhà nghiên cứu, quản lý đào tạo về khung chương trình và nội dung môn học trước khi đưa vào giảng dạy chính thức.

Đề cương môn học gồm 4 chương: Chương 1: Sự cần thiết của các chính sách môi trường; Chương 2: Phân tích tác động của chính sách môi trường; Chương 3: Phân tích hiệu quả của chính sách môi trường; Chương 4: Thực hành.

Tại buổi tọa đàm, hầu hết các ý kiến đều tập trung góp ý về khung chương trình môn học. Trong đó, đáng chú ý hơn cả là ý kiến của PGS.TS Nguyễn Danh Sơn, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu Phát triển bền vững vùng Bắc bộ – Viện Khoa học xã hội Việt Nam. Theo ông Sơn, về cơ bản, khung chương trình đã đáp ứng được nhu cầu đào tạo, tuy nhiên, cần điều chỉnh một số nội dung cho phù hợp. Trước tiên là danh mục tài liệu tham khảo, đây là yếu tố quan trọng trong quá trình đào tạo, cung cấp rất nhiều tri thức nền về môn học, vì vậy, cần chú ý bổ sung thêm nguồn tài liệu, đặc biệt là những tài liệu chính thức về môn học, chứ không chỉ chung chung nói về chính sách hay quản lý môi trường.

Thứ hai, về khung chương trình, cần lựa chọn những điểm mới để đưa vào giảng dạy. Theo đó, cần chú ý tới Khái niệm chính sách  vì nhiều khi khái niệm chính sách của Việt Nam và quốc tế không giống nhau, thậm chí là khác nhau; dẫn đến việc giảng dạy, hoạch định và tư vấn chính sách cũng khác nhau. Tiếp đến là việc xây dựng Khung phân tích lựa chọn Bộ công cụ phân tích  và sử dụng Kỹ năng phân tích. Ông đặc biệt nhấn mạnh đến Bộ công cụ và Kỹ năng phân tích vì hai điều này sẽ trang bị cho nhà hoạch định những kỹ năng cơ bản trong quá trình xây dựng chính sách…

Ngoài những góp ý cho nội dung chương trình, một số đại biểu cũng thảo luận xoay quanh cách thức giảng dạy môn học. Theo ông Nguyễn Văn Duyên, chuyên gia về Luật môi trường, thay bằng việc chỉ giảng giải lý thuyết, các giáo viên có thể lồng ghép, liên hệ với các vụ việc thực tế đang xảy ra (như vụ Vedan, Miwon…) hoặc đặt ra các tình huống giả định để các em thực hành kỹ năng phân tích vấn đề, phân tích các chính sách liên quan. Có như vậy, môn học sẽ thú vị, hiệu quả và thiết thực hơn.

Nhấn mạnh đến tính thế thừa khi xây dựng một môn học mới, PGS.TS Nguyễn Thị Ngọc Huyền, Trưởng khoa Khoa học quản lý, Trường Đại học Kinh tế Quốc dân cho biết thêm: trên thực tế, môn học Phân tích chính sách với các phương pháp, kiến thức chung về phân tích chính sách đã được khoa Khoa học quản lý đưa vào giảng dạy từ lâu. Vì thế, khoa Môi trường và Đô thị có thể tham khảo những phương pháp, kiến thức cũng như kinh nghiệm giảng dạy từ môn học này để bổ sung, hoàn thiện cho khung chương trình môn học Phân tích chính sách môi trường.

Để môn học thực sự có ý nghĩa và hiệu quả, theo bà Vũ Xuân Nguyệt Hồng, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương – CIEM, cần sớm chuẩn hóa chương trình học và cần có sự gắn kết giữa trường, viện với các cơ quan hoạch định chính sách.

Một lớp tập huấn về phương pháp phân tích chính sách môi trường do PanNature tổ chức.

… đến việc hoàn thiện hệ thống chính sách

Mục đích cuối cùng của việc giảng dạy môn học này cũng là nhằm xây dựng được những chính sách môi trường có tính thực thi cao, có tác động tích cực tới xã hội, mà những điều này phụ thuộc rất nhiều vào quá trình làm chính sách, phân tích chính sách, đánh giá, giám sát chính sách, và đặc biệt là người làm chính sách.

Tuy nhiên, thực tế đáng buồn hiện nay là các nhà hoạch định chính sách của chúng ta hiện nay thường thiếu đánh giá tác động đối với các khía cạnh kinh tế, xã hội và môi trường. Vì thế, nhiều khi một chính sách đưa ra có thể lại làm tiêu tốn nguồn lực của xã hội hơn so với những lợi ích mà chính sách đó mang lại.

Bàn về thực trạng nghiên cứu, phân tích chính sách môi trường hiện nay, bà Vũ Xuân Nguyệt Hồng cho biết, tuy có nhiều chuyển biến tích cực nhưng quá trình làm chính sách tại các bộ ngành, địa phương vẫn còn yếu, chưa đáp ứng nhu cầu xã hội, thiếu thể chế hóa yêu cầu về phân tích chính sách.

Cùng chung ý kiến với bà Hồng, ông Nguyễn Thanh Tùng, Chuyên viên Vụ Pháp chế, Bộ Tài nguyên và Môi trường phát biểu: so với sự phát triển nhanh chóng của tình hình thực tế hiện nay thì hệ thống chính sách pháp luật về môi trường của ta còn nhiều hạn chế, bất cập. Dù không ngừng hoàn thiện, bổ sung nhưng chúng ta vẫn chưa có một hệ thống chính sách hoàn chỉnh và đồng bộ trong lĩnh vực này. Các quy định về bảo vệ môi trường còn tản mạn và được quy định trong nhiều văn bản và ở nhiều cấp độ khác nhau. Một số chính sách về bảo vệ môi trường chưa được nghiên cứu, định hướng rõ. Đặc biệt, chưa chú trọng công tác điều tra, đánh giá tác động và hiệu quả của ác chính sách, pháp luật về bảo vệ môi trường đối với kinh tế – xã hội để xem xét tính khả thi cũng như yêu cầu sửa đổi, bổ sung, điều chỉnh kịp thời trong quá trình phân tích, hoạch định chính sách, pháp luật.

Tính dự báo trong phân tích chính sách bảo vệ môi trường cũng rất yếu, dẫn đến chính sách được ban hành thiếu tính ổn định, hay bị thay đổi, không đáp ứng kịp thời với yêu cầu quản lý và sự phát triển của xã hội, không giải quyết được vấn đề đặt ra. Quy trình hoạch định chính sách nói chung và chính sách bảo vệ môi trường nói riêng còn bị khép kín, việc lấy ý kiến tham gia của đối tượng chịu sự điều chỉnh trực tiếp của chính sách còn ít, nếu có thì hình thức.

Theo ông Tùng, một trong những nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng trên là do chúng ta chưa tổ chức thực hiện tốt công tác tham mưu, phân tích trong quá trình xây dựng chính sách, pháp luật về bảo vệ môi trường. Do đó, với hệ thống các văn bản quy phạm pháp luật hiện nay thì việc bảo vệ môi trường dường như vẫn chỉ chủ yếu là việc của các cơ quan quản lý chứ chưa thực sự trở thành “sự nghiệp của toàn dân”.

Để khắc phục những hạn chế này, chúng ta cần nâng cao năng lực phân tích chính sách môi trường; chú trọng công tác nghiên cứu, đề xuất chính sách; tham vấn ý kiến của nhân dân và các bộ ngành; chú trọng vai trò của các nhà khoa học, các chuyên gia vào việc hoạch định chính sách; có thể học tập kinh nghiệm quốc tế nhưng phải biết lựa chọn phù hợp với thực tiễn tại Việt Nam.

Buổi tọa đàm này là một trong nhiều hoạt động thuộc khuôn khổ dự án “Nâng cao năng lực giám sát thực thi pháp luật và chính sách bảo vệ môi trường ở Việt Nam” do PanNature thực hiện trong giai đoạn 2008-2010, với sự tài trợ của Quỹ Ford (Hoa Kỳ).

Nguồn: ThienNhien.Net

Theo thống kê, Việt Nam hiện có khoảng 12,7 triệu hec-ta rừng. Mục tiêu của Chiến lược Phát triển Lâm nghiệp của Việt Nam đặt ra, đến năm 2020, cả nước sẽ có khoảng gần 16 triệu hec-ta rừng với độ che phủ là 47%. Rõ ràng rừng đóng một vai trò rất quan trọng đối với việc phát triển kinh tế – xã hội của Việt Nam.

Quyết định số 380/QĐ-TTg ngày 10 tháng 4 năm 2008 của Thủ tướng Chính phủ về chính sách thí điểm chi trả dịch vụ môi trường rừng được ban hành nhằm tạo cơ sở cho việc xây dựng khung pháp lý về chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng áp dụng trên phạm vi cả nước theo hướng xác định rõ lợi ích, quyền hạn và nghĩa vụ của các đối tượng được chi trả và phải chi trả dịch vụ môi trường rừng, thực hiện xã hội hóa nghề rừng, từng bước tạo lập cơ sở kinh tế bền vững cho sự nghiệp bảo vệ và phát triển rừng, bảo vệ môi trường và các hệ sinh thái, nâng cao chất lượng cung cấp các dịch vụ, đặc biệt là bảo đảm nguồn nước cho sản xuất điện, nước và các hoạt động kinh doanh du lịch.

Trên cơ sở những thí điểm ban đầu, Chính phủ đã chỉ đạo Bộ NN&PTNT cùng các đơn vị liên quan đẩy nhanh tiến trình soạn thảo Dự thảo nghị định về chi trả dịch vụ môi trường rừng (DVMTR) để sớm trình phê duyệt.

Theo đánh giá của các chuyên gia và nhà quản lý về rừng, chính sách này kỳ vọng giúp người bảo vệ và trồng rừng (gọi chung là người trồng rừng – NTR) tăng thu nhập, giữ nguồn nước cho sản xuất, tạo điều kiện tốt triển khai các chương trình, dự án nhằm mục đích bảo vệ và phát triển rừng.

Trung tâm Con người và Thiên nhiên cho rằng việc áp dụng cơ chế chi trả dịch vụ môi trường có thể tạo ra các nguồn tài chính bền vững và tăng cường trách nhiệm của các bên liên quan cho công cuộc bảo vệ rừng bền vững ở Việt Nam. Việc xây dựng và ban hành Nghị định về chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng sẽ giúp cho Chính phủ và Bộ NN&PTNT có thêm công cụ pháp lý tiến bộ và hữu hiệu, buộc các cá nhân, tổ chức sử dụng dịch vụ hệ sinh thái rừng phải chi trả cho các dịch vụ đó như là hàng hoá, dựa trên giá trị của chúng và thoả thuận thị trường. Công cụ này sẽ giúp chủ rừng và cộng đồng bảo vệ rừng có nguồn thu chính đáng và thiết thực, khuyến khích họ tham gia bảo vệ rừng tích cực và hiệu quả hơn.

Trung tâm đã có văn bản đóng góp ý kiến cho bản Dự thảo Nghị định của Chính phủ về chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng gửi cho Ban soạn thảo. Các nhận xét, góp ý cụ thể của Trung tâm có trong văn bản dưới đây:

• Công văn đóng góp ý kiên cho Dự thảo Nghị định của Chính phủ về chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng (File PDF, 3,8 MB)
  
• Dự thảo Nghị định của Chính phủ về chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng (trên trang của Bộ NN&PTNT)
  

Thực hiện chương trình xây dựng văn bản quy phạm pháp luật của Chính phủ tại văn bản số 3721/VPCP-KTN ngày 04/6/2009 của Văn phòng Chính phủ thông báo chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ và Quyết định số 129/2009/QĐ- TTg ngày 29/10/2009 của Thủ tướng Chính phủ, Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn đã chủ trì xây dựng Nghị định về tổ chức và quản lý hệ thống rừng đặc dụng. Sau gần 6 tháng thực hiện, bản dự thảo Nghị định đã hoàn thành, đồng thời Bộ NN&PTNT cũng tổ chức công khai lấy ý kiến nhận xét, góp ý về nghị định từ các tổ chức và cá nhân quan tâm để sớm hoàn thiện và ban hành. Có thể tham khảo toàn bộ các văn bản liên quan của dự thảo nghị định này trên trang tin điện tử của Cục Kiểm lâm: www.kiemlam.org.vn.

Là đơn vị đã và đang thực hiện các nghiên cứu và dự án hỗ trợ quản lý rừng đặc dụng cho các khu bảo tồn và vườn quốc gia ở khu vực Tây Bắc, Bắc Trung Bộ và Tây Nguyên, Trung tâm nhận thấy công tác tổ chức và quản lý hệ thống rừng đặc dụng ở Việt Nam hiện đang có nhiều tồn tại như: hệ thống cơ quan quản lý rừng đặc dụng không thống nhất; tiêu chí quy hoạch và quản lý rừng đặc dụng chưa rõ ràng; thiếu căn cứ, cơ sở để quyết định biên chế, chức năng, nhiệm vụ và cơ cấu tổ chức của các ban quản lý rừng đặc dụng chưa rõ ràng; chồng chéo, thiếu quy định chặt chẽ về phân cấp và phân công trách nhiệm quản lý rừng đặc dụng giữa Trung ương và địa phương; sự can thiệp của các ngành khác đối với rừng đặc dụng không tuân thủ quy định pháp luật hiện hành; mâu thuẫn và xung đột giữa quyền lợi sinh tồn của người dân địa phương với những qui định và thực thi quản lý rừng đặc dụng. Vì vậy, Trung tâm cho rằng yêu cầu thống nhất tổ chức và quản lý hệ thống rừng đặc dụng là thực sự cần thiết và cấp bách trong bối cảnh hiện tại.

Rừng bị chặt hạ tại Khu bảo tồn thiên nhiên Kim Hỷ (ảnh chụp tháng 3/2010). Ảnh: ThienNhien.Net

Trung tâm kỳ vọng Nghị định tổ chức và quản lý hệ thống rừng đặc dụng sẽ là công cụ pháp luật hữu hiệu để giải quyết những vấn đề nêu trên. Nghị định này cần thể chế hoá và cụ thể hóa các quy định liên quan trong Luật Bảo vệ và Phát triển rừng (2004) và Luật Đa dạng Sinh học (2008) nhằm đảm bảo quản lý và bảo tồn hiệu quả các hệ sinh thái, tài nguyên đa dạng sinh học và đảm bảo an ninh môi trường của Việt Nam về lâu dài.

Trên cơ sở những kinh nghiệm thực tế, các nghiên cứu, đánh giá, Trung tâm đã tiến hành phân tích dự thảo và đưa ra một số ý kiến, nhận xét để gửi tới Ban soạn thảo Nghị định này. Nội dung đầy đủ của Công văn góp ý Nghị định về tổ chức và quản lý hệ thống rừng đặc dụng của Trung tâm Con người và Thiên nhiên gửi Ban soạn thảo Nghị định có ở phần dưới đây.

• Toàn văn công văn góp ý Nghị định tổ chức và quản lý hệ thống rừng đặc dụng  – File PDF, 363 KB
• Dự thảo Nghị định tổ chức và quản lý hệ thống rừng đặc dụng (trên website của Cục Kiểm lâm)
  

Là tổ chức hoạt động trong lĩnh vực bảo vệ môi trường, bảo tồn thiên nhiên, Trung tâm Con người và Thiên nhiên quan tâm đến lĩnh vực tài nguyên khoáng sản trong mối liên hệ với tăng trưởng, xóa đói giảm nghèo và mục tiêu quản lý, sử dụng hợp lý tài nguyên thiên nhiên nhằm hướng đến phát triển bền vững ở Việt Nam.

Một hầm khai thác than của tư nhân tại tỉnh Điện Biên. Ảnh: PanNature.

Trung tâm ủng hộ chủ trương của Nhà nước về hạn chế khai thác và xuất khẩu khoáng sản dạng thô, dự trữ và tiết kiệm khoáng sản cho phát triển lâu dài, không vì lợi ích kinh tế trước mắt mà khai thác khoáng sản bằng mọi giá gây ô nhiễm và huỷ hoại môi trường, ảnh hưởng tiêu cực đến đời sống của nhân dân. Trung tâm cho rằng yêu cầu thống nhất quản lý chặt chẽ và hiệu quả hoạt động khoáng sản ở Việt Nam là hết sức cấp bách. Vì thế, Luật Khoáng sản (sửa đổi) phải thể hiện được tính nghiêm minh của pháp luật nhà nước trên tất cả các lĩnh vực của hoạt động khoáng sản, ngăn chặn hiện tượng tài nguyên quốc gia bị khai thác và sử dụng lãng phí, trái pháp luật, không minh bạch.

Trung tâm đánh giá cao Ban soạn thảo Luật khoáng sản tổ chức lấy ý kiến đóng góp cho dự thảo luật lần này. Các ý kiến đóng góp và nội dung đề xuất của Trung tâm cho các bản dự thảo lần 2, lần 3 của Luật Khoáng sản (sửa đổi) có trong các file công văn góp ý dưới đây.

• Toàn văn công văn góp ý cho dự thảo lần 2 Luật khoáng sản (sửa đổi) – File PDF, 243 KB
  
• Toàn văn công văn góp ý cho dự thảo lần 3 Luật khoáng sản (sửa đổi) – File PDF, 259 KB
  
• Toàn văn dự thảo lần 3 (trên website của Bộ Tài nguyên và Môi trường)
  

Khai thác than tại Quảng Ninh. Ảnh: PanNature.

Trong giai đoạn 2010 – 2012, PanNature hợp tác với Tổ chức Bảo tồn Động Thực vật Hoang dã Thế giới (FFI) triển khai dự án về quản lý và bảo tồn rừng đặc dụng ở 03 địa bàn: Khu bảo tồn thiên nhiên Ngọc Sơn – Ngổ Luông (tỉnh Hòa Bình), Khu bảo tồn loài và sinh cảnh Voọc Mũi hếch Khau Ca (tỉnh Hà Giang), và Khu bảo tồn loài và sinh cảnh Mù Cang Chải (tỉnh Yên Bái). 

Chúng tôi hiện đang cần tuyển dụng 03 Cán bộ Dự án làm việc tại các văn phòng dự án ở 3 địa bàn trên, chi tiết cụ thể như sau:

Nội dung công việc

• Tham gia thực thi các kế hoạch hoạt động dự án trên địa bàn dưới sự hướng dẫn của Điều phối viên hiện trường dự án và Nhóm quản lý dự án.
• Hỗ trợ các chuyên gia tư vấn tiến hành điều tra, đánh giá nhu cầu và cơ hội sinh kế cho cộng đồng tại địa phương;
• Tổ chức thực hiện các hoạt động giáo dục, tập huấn, nâng cao năng lực về kỹ năng đàm phán và quản lý cho cộng đồng địa phương trong vùng dự án;
• Phối hợp cùng các đối tác địa phương trong việc xây dựng mô hình quản lý rừng đặc dụng có sự cộng tác với cộng đồng tại địa bàn.
• Thu thập và cập nhật các tài liệu, báo cáo, địa chỉ và thông tin về các nguồn kinh phí cho hoạt động quản lý bảo vệ rừng ở địa phương;
• Quản lý các trang thiết bị của dự án ở văn phòng địa bàn của dự án. Chịu trách nhiệm bảo trì, kiểm tra, đề xuất sửa chữa, bảo hành;
• Hỗ trợ việc thực hiện, kiểm tra, giám sát các hoạt động trên địa bàn dự án theo phân công của Điều phối viên hiện trường dự án;
• Tham gia góp ý cho các dự thảo báo cáo kỹ thuật và báo cáo chính sách của dự án trước khi công bố chính thức;
• Xây dựng và phát triển các mối quan hệ với cộng đồng, chính quyền và đối tác tại địa phương, đảm bảo hỗ trợ thực hiện hoạt động dự án hiệu quả;
• Chuẩn bị các báo cáo tuần, tháng và các báo cáo chuyên môn khác có liên quan cho Điều phối viên dự án hoặc theo yêu cầu của Giám đốc Trung tâm;
• Thực hiện các hoạt động trong mảng quản trị tài nguyên và các hoạt động khác theo yêu cầu của Ban Giám đốc Trung tâm.

Yêu cầu

• Có bằng đại học các chuyên ngành lâm nghiệp, nông nghiệp, môi trường, phát triển cộng đồng hoặc các ngành liên quan;
• Có ít nhất 03 năm kinh nghiệm công tác trong lĩnh vực bảo tồn thiên nhiên, quản lý tài nguyên, phát triển cộng đồng. Những ứng viên không tốt nghiệp các chuyên ngành nêu trên nhưng có nhiều kinh nghiệm làm việc có thể được ưu tiên;
• Có kinh nghiệm về lập kế hoạch, dự toán ngân sách và báo cáo dự án; Có năng lực tổ chức tổt;
• Kỹ năng sử dụng các phần mềm máy tính: soạn thảo văn bản (MS Word), bảng tính (MS Excel) và Internet;
• Ưu tiên các ứng viên có kỹ năng tiếng Anh tốt (nghe, nói, đọc, viết) và là người địa phương thuộc các địa bàn dự án;

Quyền lợi

• Thời gian thử việc: 02 tháng. Với các ứng viên có kinh nghiệm trên 05 năm, thời gian thử việc là 01 tháng.
• Mức lương: Thỏa thuận khi phỏng vấn
• Thời gian hợp đồng: 03 năm và có thể gia hạn
• Các khoản bảo hiểm y tế, bảo hiểm xã hội, bảo hiểm chăm sóc sức khỏe sau khi ký hợp đồng chính thức

Hồ  sơ bao gồm:

• Đơn xin việc, trong đó: nêu rõ mức lương đề nghị, địa bàn dự án ứng viên mong muốn làm việc.
• Sơ yếu lý lịch tự thuật nêu rõ các kỹ năng, kinh nghiệm làm việc, quá trình đào tạo, sở thích, các bài báo, ấn phẩm đã xuất bản (nếu có).
• Các văn bằng liên quan (photo không cần công chứng)

Trung tâm sẽ yêu cầu  ứng viên nộp các hồ sơ cá nhân khác sau khi được tuyển dụng.

Hạn nộp hồ  sơ: ngày 20/03/2010

Các thông tin về Trung tâm Con người và Thiên nhiên xin tham khảo tại website: www.nature.org.vn

Các ứng viên quan tâm xin nộp hồ  sơ qua:
Chị Nguyễn Huyền Trang
Trung tâm Con người và  Thiên nhiên
Địa chỉ: Số 3, ngách 55, ngõ 61, đường Trần Duy Hưng, Hà Nội
Email: office@nature.org.vn
Điện thoại: (04) 3 556 4001, máy lẻ: 101

Lưu  ý: Hồ sơ có thể gửi chuyển phát nhanh qua đường bưu điện hoặc qua email. Không cần nộp hồ sơ gốc hoặc bản công chứng.

Là một tổ chức hoạt động trong lĩnh vực bảo tồn thiên nhiên, Trung tâm Con người và Thiên nhiên quan tâm đến hành vi và cách ứng xử của các cá nhân và cộng đồng đối với môi trường, tài nguyên thiên nhiên mà họ sinh sống. Quá trình tiếp nhận, thích ứng và thay đổi văn hóa của mỗi cộng đồng có ý nghĩa rất quan trọng đối với việc tìm ra giải pháp thích hợp để bảo vệ và giữ gìn nguồn tài nguyên thiên nhiên.

Thi bắn nỏ tại Lễ hội Tết 2010 ở xã Pà Cò (Mai Châu, Hòa Bình). Ảnh: PanNature.

Trong khuôn khổ dự án “Thí điểm tiếp cận thị trường tổng hợp nhằm hỗ trợ công tác bảo tồn thiên nhiên: Nâng cao đời sống cộng đồng vùng đệm để giảm thiều tác động lên tài nguyên thiên nhiên tại Khu bảo tồn thiên nhiên Hang Kia – Pà Cò, tỉnh Hòa Bình” do Quỹ Blue Moon (Hoa Kỳ) tài trợ, Trung tâm Con người và Thiên nhiên đã phối hợp với các nhà nghiên cứu thực hiện 2 chuyên đề về văn hóa cộng đồng người Mông và mối quan hệ với tài nguyên thiên nhiên ở địa bàn dự án.

• Báo cáo "Biến đổi văn hóa và phát triển: Khảo cứu ban đầu ở cộng đồng người Mông tại Hòa Bình" (File PDF, 1,84 MB)
  

• Báo cáo "Nghiên cứu tri thức bản địa trong bảo vệ rừng của người Mông tại Khu BTTN Hang Kia – Pà Cò, tỉnh Hòa Bình" (File PDF, 5,64 MB)
  

Trung tâm Con người và Thiên nhiên xin chân thành cảm ơn các tác giả và những người đã tham gia vào các nghiên cứu này. Hy vọng, những phát hiện và đánh giá từ các nghiên cứu nhỏ này sẽ tăng cường thêm hiểu biết chung về thay đổi văn hóa, những tác động lên quá trình phát triển, cũng như ứng xử của cộng đồng người Mông đối với thiên nhiên.